„Pakiet zimowy” wzmocni kompetencje Komisji Europejskiej w odniesieniu do rynku gazu

,

Dziennikarze uzyskali dostęp do tzw. pakietu zimowego, w tym trzech istotnych dokumentów opracowywanych przez Komisję Europejską dotyczących rynku gazu ziemnego. Odnoszą się one do kwestii bezpieczeństwa dostaw, strategii dla LNG i magazynów gazu oraz oceny przez KE umów międzyrządowych zawieranych między państwami członkowskimi UE a państwami trzecimi. Zawarte w upublicznionych dokumentach zapisy wzmocnią rolę Komisji Europejskiej, szczególnie w zakresie możliwości wglądu i oceny porozumień międzyrządowych w dziedzinie energii, mają one jednak charakter kompromisowy.

Projekty trzech ważnych dokumentów dotyczących rynku gazu ziemnego autorstwa Komisji Europejskiej dostały się do prasy. Pierwszy z dokumentów dotyczy rewizji rozporządzenia w sprawie środków zapewniających bezpieczeństwo dostaw gazu ziemnego, drugi to projekt decyzji o ustanowieniu mechanizmu informacyjnego dotyczącego umów międzyrządowych i niewiążących porozumień między państwami członkowskimi i państwami trzecimi w dziedzinie energii, trzeci natomiast to unijna strategia dla wykorzystania LNG i magazynów gazu. Dokumenty mają zostać oficjalnie opublikowane w lutym.

Najważniejszym elementem rewizji rozporządzenia dotyczącego bezpieczeństwa dostaw jest zaproponowanie przez Komisję regionalnego podejścia do planowania kryzysowego. Państwa w poszczególnych regionach mają pracować wspólnie nad stworzeniem regionalnych ocen ryzyka dla bezpieczeństwa dostaw, a środki w celu zażegnania tych czynników ryzyka mają zostać zawarte w regionalnych planach działań zapobiegawczych i planach awaryjnych. Polska będzie prowadziła pracę z partnerami z Czech, Słowacji i Niemiec. Przygotowane plany zostaną zrecenzowane przez inne grupy robocze a następnie przedstawione do akceptacji przez Komisję Europejską. Dokument przewiduje także zwiększenie uprawnień Komisji Europejskiej, pozwalających jej w uzasadnionych okolicznościach (jak np. zagrożenie dla bezpieczeństwa dostaw) na zwrócenie się o dodatkowe informacje do spółek obracających gazem ziemnym, w tym o informacje zawarte w kontraktach z innymi spółkami. Komisja nie zdecydowała się natomiast na promowanie planów wspólnych zakupów gazu. Inicjatywa w tym zakresie została pozostawiona państwom członkowskim.

Nowa strategia LNG podkreśla z kolei rolę jaką dostawy skroplonego gazu ziemnego mogą odegrać w dywersyfikacji dostaw do Unii Europejskiej. Ze stress testów przeprowadzonych przez Komisję Europejską wynika, że w szczególności cztery państwa we wschodniej części UE są zbyt zależne od jednego dostawcy i przez to są zagrożone w przypadku przerw w dostawach (dokument nie precyzuje jakie to są kraje, jednak można przypuszczać, że może chodzić tu o takie państwa jak Bułgaria, Węgry, Finlandia czy Estonia). W związku z tym infrastruktura pozwalająca każdemu państwu UE na bezpośredni lub pośredni dostęp do dostaw LNG powinna zostać rozwinięta. W szczególności dotyczy to wcześniej wspomnianych państw. Komisja wskazuje także na potrzebę przyspieszenia prac nad kluczowymi projektami infrastrukturalnymi, wśród których wymienia się polsko-litewskie połączenie GIPL. Dokument odnosi się także do niekorzystnej koniunktury rynkowej, która ma obecnie wpływ na spadające zyski magazynów gazu. Warunki te nie stwarzają bodźców dla tworzenia nowych mocy magazynowych w UE, a nawet grożą zniknięciem części tych mocy z rynku. Komisja zwraca uwagę, że dzieje się tak mimo znaczącej roli jaką odgrywają magazyny gazu ziemnego w bezpieczeństwie energetycznym Unii. Jedną z propozycji optymalizacji ich wykorzystania jest, według autorów strategii, stworzenie łączonego produktu, który pozwalałby na jednoczesne rezerwowanie mocy na wejściu do systemu przesyłowego oraz mocy magazynowej w danym PMG.

Trzecim elementem z tzw. „pakietu zimowego”, który ma przedstawić KE, jest decyzja o ustanowieniu mechanizmu informacyjnego dotyczącego umów międzyrządowych (tzw. IGA). Z dokumentu, który wyciekł, wynika, że Komisja uznała dotychczasowy mechanizm weryfikacji zgodności umów międzyrządowych z prawem UE po ich zawarciu (ex post) za nieskuteczny. W wypadku uznania ich przez Komisję za niezgodne z prawem unijnym ich renegocjacja była na tym etapie znacznie utrudniona. W związku z tym nowe regulacje mają wprowadzić obowiązek notyfikacji przez państwo członkowskie rozpoczęcia negocjacji nad umową międzyrządową i weryfikację jej zgodności z prawem unijnym przed jej zawarciem (ex ante). Regulacje będą dotyczyć wszelkich umów międzyrządowych zawartych między państwem członkowskim a państwami trzecimi, które mają wpływ na funkcjonowanie jednolitego rynku energii oraz bezpieczeństwo dostaw do UE. Państwo członkowskie chcące podpisać taką umowę będzie musiało wziąć pod uwagę opinię wyrażoną przez Komisję, nie uzyskała ona jednak prawa weta w kwestii ich zawarcia. Nowe zasady mają także dotyczyć porozumień niewiążących.

Przyjęcie proponowanych przez Komisję Europejską regulacji wzmocni jej kompetencje, jednak przedstawione propozycje mają charakter kompromisowy. Unijni urzędnicy zyskają silniejsze uprawnienia w kwestii wglądu oraz oceny porozumień międzyrządowych a także handlowych, jednak nie uzyskają prawa weta w przypadku ich negatywnej oceny. W przypadku rozporządzenia dotyczącego bezpieczeństwa dostaw głównym celem Komisji jest wzmocnienie koordynacji międzypaństwowej, tak by planowanie związane z bezpieczeństwem dostaw odbywało się na poziomie regionalnym. Akceptacji nie zyskała natomiast idea wspólnych zakupów gazu. W tym zakresie Komisja zdecydowała się nie podejmować żadnej inicjatywy i pozostawiła ją państwom członkowskim. Upubliczniony projekt strategii LNG powtarza z kolei stanowisko KE, że każde państwo UE powinno mieć (pośrednio lub bezpośrednio) dostęp do dostaw LNG oraz kładzie nacisk na przyspieszenie powstawania infrastruktury, która ma to umożliwić.